Stanovanje postaje jedno od najvećih političkih i ekonomskih pitanja u Evropi, dok milioni građana sve teže dolaze do pristupačnog doma. Posebno su pogođeni veliki gradovi poput Barcelone, Amsterdama i Berlina.
Evropski gradovi suočavaju se s ozbiljnom stambenom krizom koja iz godine u godinu postaje sve vidljivija. Prema podacima Evropske unije, cijene nekretnina u državama članicama porasle su za čak 60% između 2015. i 2025. godine, dok rast plata nije pratio isti tempo. U mnogim državama troškovi najma danas pojedu više od 40% prosječne plate.
Situacija je posebno alarmantna u Španiji, gdje Centralna banka procjenjuje da zemlji nedostaje oko 700.000 stanova. Istovremeno, od 2021. godine broj domaćinstava povećan je za 1,2 miliona, uglavnom zbog migracija i rasta urbanog stanovništva, dok se godišnje izgradi manje od 90.000 novih stanova.
Potražnja eksplodirala, ponuda stagnira
Agencije za nekretnine u Barceloni navode da pojedini oglasi za najam prime i do 200 upita za samo jedan sat, a stanovi se iznajme unutar jednog dana. Potražnja je ogromna čak i u siromašnijim četvrtima, gdje se ljudi bore i za jednu sobu, dok se pojedini smještaji iznajmljuju radnicima po smjenama.
Slični problemi prisutni su širom Evrope. Njemačka godišnje izgradi tek oko polovine od potrebnih 400.000 novih stanova, dok Francuskoj nedostaje više od 220.000 stambenih jedinica godišnje, prema procjenama građevinskih organizacija.
Evropska komisija je zbog rastuće krize još 2024. godine prvi put imenovala posebnog povjerenika za stanovanje. Bruxelles sada razmatra nova pravila koja bi državama omogućila veća ulaganja u javne stanove, ali i strožije kontrole turističkog najma.
Kontrola cijena nije riješila problem
Mnoge države pokušale su ograničiti rast najamnina, ali rezultati su podijeljeni. U Kataloniji su regulacije dovele do pada cijena najma za oko 5%, ali je broj novih ugovora pao za 10%, pokazuje istraživanje koje je vodio ekonomista José García Montalvo sa Univerziteta Pompeu Fabra u Barceloni.
Ekonomisti upozoravaju da je glavni problem zapravo nedovoljna gradnja. Španska vlada premijera Pedro Sánchez pokrenula je plan vrijedan 7 milijardi eura za razvoj javnog stanovanja, dok Portugal planira smanjiti PDV na gradnju pristupačnih stanova sa 23% na 6%.
Dodatni problem predstavlja birokratija i nedostatak građevinskih radnika. U pojedinim dijelovima Španije dozvole za gradnju čekaju se i do 12 godina, dok građevinski sektor nema dovoljno radne snage za veće projekte.
Stanovanje je danas postalo mnogo više od pitanja tržišta nekretnina. Za mnoge ljude koji žive i rade u evropskim gradovima, pronalazak pristupačnog doma postaje jedan od najvećih životnih izazova. Kakva su vaša iskustva s cijenama stanova i najma u Evropi?